انتشارات دانشگاه تهران ناشر واژه نامه های ماندگار

 

 

انتشارات دانشگاه تهران، افزون بر چاپ و پخش لغت‌نامه شانزده جلدی دهخدا و انتشار لوح فشرده لغت‌نامه دهخدا و لغت‌نامه متوسط دهخدا، واژه‌نامه‌ها و فرهنگ‌های زیر را نیز منتشر کرده است.

 

فرهنگ امثال و حکم روسی- فارسی

صفرعلی فرسادمنش، لودمیلا یژووا

شماره انتشارات: 2699                           

تعداد صفحه و جلد: 314 ص.                   

فرهنگ امثال و حکم روسی- فارسی اثری است که با انتخاب معادل برای هر یک از این دو زبان اشتراک مفاهیم فرهنگی را یادآور شده و به‌مقایسه بین دو فرهنگ می‌پردازد. اهمیت این فرهنگ نه تنها از نظر کثرت مترادفات و گونه‌های امثال، بلکه در یافتن معادل‌ها و گونه‌های متعدد آنها و ارائه هر معادل در کنار هر مثل، در نوع خود بی نظیر است.

 

فرهنگ اصطلاحات انگلیسی به ‌فارسی

شاپور اردشیر جی ریپورتر  

شماره انتشارات: 1592                           

تعداد صفحه و جلد: 734 ص.                   

فرهنگ اصطلاحات انگلیسی به‌فارسی شامل اصطلاحات و عبارات رایج در زبان انگلیسی است که در نوشته و محاوره به‌کار می‌‌‌‌رود. نویسنده در این کتاب تلاش نموده که افعال مرکب که با حروف اضافه ساخته می‌شوند را به‌طور کامل و جامع ارائه دهد. از نکات دیگری که نویسنده آن را در نظر داشته، توجه به‌تفاوت موارد استعمال حروف اضافه بین دو زبان انگلیسی و فارسی است. واژه‌های اصلی که در زیر هر یک از اصطلاحات و عبارات مربوطه داده شده به‌ترتیب حروف الفبای انگلیسی آمده است و مراجعه‌کننده فارسی‌زبان، ادبی یا عامیانه یا گفتاری بودن هر اصطلاح یا عبارت انگلیسی را می‌‌‌‌تواند از معادل فارسی آن تشخیص دهد.

 

فرهنگ اصطلاحات فارسی به‌انگلیسی

شاپور اردشیر جی ریپورتر

شماره انتشارات: 1337                           

تعداد صفحه و جلد: 392 ص.                   

در این کتاب برابر انگلیسی بسیاری از اصطلاحات گفتاری که در گفت‌وگوهای روزمره فارسی به‌کار می‌‌‌روند، ارائه شده است. کتاب از نظر پرداختن به‌اصطلاحات عامیانه، منبعی بسیار ارزشمند به‌شمار می‌‌‌رود و بسیاری از سخنانی را که در کوچه و خیابان می‌‌‌شنویم، می‌‌‌توانیم در آن بیابیم. تنظیم کتاب بر اساس واژه‌های شاخص اصطلاحات و تعبیرات انجام شده است.

 

فرهنگ پهلوی

بهرام فره‌وشی

شماره انتشارات: 1414                                

تعداد صفحه و جلد: 692 ص.                       

فرهنگ پهلوی، فرهنگ جامعی است که می‌‌تواند احتیاجات زبان فارسی را از نظر ریشه‌شناسی، شناسایی لغات کهن ادبی، واژه‌سازی، تتبع در تاریخ زبان فارسی و تحول آن و لهجه‌شناسی ایرانی برآورده سازد. فرهنگ پهلوی  برای یک ایرانی به‌منزله فرهنگ‌های یونانی و لاتینی برای ملل غربی است و با در نظر گرفتن پیوند نزدیکی که زبان فارسی با زبان پهلوی دارد وجود آن برای ادب ایران کاملاً ضروری است. بخش اول کتاب شامل واژه‌های پهلوی و معانی فارسی آنهاست. بخش دوم فرهنگ‌نامه فارسی به‌پهلوی و مجموعه هزوارش‌ها و فهرست واژه‌ها به‌خط پهلوی است و در پایان واژه‌های پهلوی به‌خط پهلوی آورده شده و در برابر آنها آوا‌نویسی لاتینی واژه‌ها داده شده تا مراجعه‌کننده بتواند با یافتن شکل پهلوی لغت و تلفظ لاتینی آن، معنی واژه مطلوب را در مجموعه لغات پهلوی (قسمت اول) بجوید.

 

فرهنگ توصیفی نقد ادبی (فرانسه- فارسی)

ژاله کهنمومی‌پور، نسرین‌دخت خطاط، علی افخمی

شماره انتشارات: 2588                        

تعداد صفحه و جلد: 932 ص.                       

این کتاب گر چه عنوان فرهنگ توصیفی نقد ادبی را بر خود دارد، اما همه مباحث ادبی همچون انواع ادبی، صناعات، مکتب‌های ادبی و تاریخ ادبیات را دربرمی گیرد. توضیح و توصیف واژه‌ها در این اثر به‌صورت تفصیلی است و از ذکر معادل کوتاه و نارسا بر اساس روش معمول فرهنگ‌نویسی اجتناب شده است و سعی شده تا برای هر واژه در صورت امکان معادل تطبیقی فارسی ارائه شود.

فرهنگ جامع تحلیلی تئاتر

شهناز شاهین، مهوش قویمی

شماره انتشارات: 2682                             

تعداد صفحه و جلد:  811 ص.                   

در تعریف واژه تئاتر دو جنبه درنظر گرفته‌اند، یکی صحنه نمایش، محلی که در آن نمایش‌نامه‌ای توسط هنرپیشگان و بازیگران اجرا می‌شود و دیگری انجام دادن یک عمل از پیش تعیین شده و با نمایش، تظاهر به‌انجام دادن کار و یا عملی که بازیگر در هر لحظه بر چگونگی بروز آن واقف می‌باشد. این فرهنگ از دو بخش متمایز تشکیل شده که بخش اول، مفاهیم عام مربوط به‌تئاتر و هنر نمایش و بخش دوم بیشتر به‌زندگی‌نامه و آثار بزرگان هنر نمایش با تأکید بر هنرمندان فرانسوی گردآوری و تنظیم شده است. کتاب حاضر فرهنگ واژه‌ها و اصطلاحات تئاتر از فرانسه به‌فارسی می‌باشد.

 

فرهنگ فارسی

حسین وفایی

شماره انتشارات: 2275

تعداد صفحه و جلد: 280 ص.                       

زبان فارسی در چین زبان فرهنگی و دینی مسلمانان بوده است. نشانه‌های تاریخی رواج زبان فارسی هنوز در اصطلاحات روزمره رایج در میان مسلمانان و برخی از واژه‌های دیگر فارسی که از قدیم وارد زبان چینی شده و نیز کتیبه‌ها و سنگ نوشته‌های متعدد تاریخی که به‌زبان فارسی در چین وجود دارد نمایان است. ارزش فرهنگ وفایی که در اوایل قرن شانزدهم در چین نوشته شده فقط به‌عنوان فرهنگ لغت فارسی نیست بلکه اهمیت اصلی این فرهنگ بیشتر به‌عنوان سند زنده و معتبری از تاریخ زبان فارسی در چین است. نویسنده در بخش پیشگفتار به‌معرفی وفایی و فرهنگ او، روش وفایی در گردآوری فرهنگ، منابع وی، نسخه‌های خطی این فرهنگ، روش ویرایش عکس‌های نمونه از دستنویس‌های چینی و کوتاهواره‌ها می‌پردازد. در ادامه کتاب متن فرهنگ که شامل فرهنگ لغتی همراه با نمونه‌های شعری می‌باشد آمده و در پایان فهرستی از واژه‌نامه شعرا، زبان و گویش ارائه شده است.

 

فرهنگ فارسی به‌پهلوی

بهرام فره وشی

شماره انتشارات: 1749                              

تعداد صفحه و جلد: 571 ص.                     

این فرهنگ بر مبنای کار پیشین نویسنده به‌نام فرهنگ پهلوی گردآوری شده است و در آن کلمات فارسی میانه با معادل‌های فارسی خود همراه شده‌اند. گوناگونی واژگان فارسی میانه موجب شده تا کلمات به‌شکل‌ها و تلفظ‌های مختلف ضبط شوند. این تفاوت‌ها را در  این فرهنگ  می‌توان مشاهده کرد. نگارنده جهت آوا‌نویسی کلمات پهلوی از روش استادان پهلوی شناس خارجی بهره گرفته است.

فرهنگ نوین کشاورزی و منابع طبیعی (شامل تعریف و معادل فارسی واژه‌های علمی)

 فرهنگستان علوم، گروه علوم کشاورزی

تعداد صفحه و جلد: 15 ج.                             

این کتاب حاصل تلاش گروه کشاورزی فرهنگستان علوم است که فرهنگ کشاورزی و منابع طبیعی را در پانزده جلد موضوعی نگارش نموده است. هر جلد این مجموعه اختصاص به‌یک شاخه از علوم کشاورزی دارد.

 

فرهنگ متوسط دهخدا

زیر نظر: سید جعفر شهیدی

به کوشش: غلامرضا ستوده، ایرج مهرکی، اکرم سلطانی

شماره انتشارات: 2694‌‌‌، 2695                

تعداد صفحه و جلد: 2 ج (3224ص)               

در مقایسه فرهنگ حاضر با لغتنامه دهخدا چند نکته قابل ذکر است:

الف. مدخل‌ها و مطالبی که حذف گردیده اند:

1. اعلام، اعم از نام اشخاص، نام‌های جغرافیایی. 2. شاهدها، مگر مواردی که برای تشخیص معنی لازم بوده است. 3. امثال. 4. ترکیب‌های فاقد معنی خاص مانند آب انار و ‌‌‌.‌‌.. 5. جمع‌های فارسی فاقد معنی خاص. 6. هزوارشها و لغات دساتیری. 7. ترکیب‌های برگرفته از ترجمه لغات عربی مانند: آرامگاه شیر 8. جمع‌های عربی غیرمتداول در فارسی. 9. معنی‌های دور از ذهن و بدون شاهد و پاره‌ای مترادفها. 10. مدخل‌های عربی که در لغتنامه شاهدی نداشته و در زبان فارسی  رایج نبوده است.

ب. تغییراتی که در شرح مدخل‌ها داده شده است:

1. آن دسته از ترکیب‌ها که در لغتنامه دهخدا مدخل داشته است به‌صورت ترکیب ذیل مدخل مربوط آورده شده، مانند آرام خاطر. 2. آن دسته از مدخل‌ها که به‌صورت ترکیب ذیل مدخلمربوط بوده،  به صورت مدخل مستقل در ردیف خود آورده شده است. 3. شیوه نگارش معنی در برخی مدخل‌ها تغییر یافته است.  4. مدخل‌هایی که صورت مخخف کلمه‌ای بوده، به‌صورت اصلی آنها ارجاع داده شده است. 5. مدخل‌های معرب و مصحف به‌صورت اصلی آنها ارجاع داده شده است. 6. مدخل‌هایی نظیر پا و پای - جا و جای - مو و موی‌‌‌.‌‌.. به‌صورت پا(ی) - جا(ی) - مو(ی) آورده شده است. 7. صورت همزه‌دار مدخل به‌صورت یایی آن ارجاع داده شده مانند فائده به‌فایده. 8. معانی ذیل برخی از مدخل‌ها مختصر شده و شرح‌های مفصل مدخل‌های تخصصی علوم مختلف نیز خلاصه شده است. 9. ترتیب الفبایی در این اثر همان است که در لغتنامه دهخدا اعمال شده است.

ج. افزوده‌ها:

1. آن دسته از واژه‌های جدید در این فرهنگ ثبت شده است که در متن معتبری به‌کار رفته است و یا کاربرد همگانی دارد. 2. برای ثبت واژگان جدید و معانی تازه در این فرهنگ از برخی کتاب‌های معاصر یادداشت‌برداری شده و با چند کتاب لغت مانند فرهنگ معاصر فارسی امروز و فرهنگ عامیانه و فرهنگ سخن مقایسه و گهگاه از این منابع نیز استفاده شده است.

 

فرهنگ مجموعه‌ الفرس:‌ نسخه محفوظ در کتابخانه آستان قدس رضوی

ابو‌العلا عبد‌المؤمن جاروتی معروف به‌صفی کمال

تصحیح و شرح واژگان: عزیزالله جوینی

شماره انتشارات: 2416                          

تعداد صفحه و جلد: 358 ص.                       

این فرهنگ که توسط جاروتی معروف به‌صفی کمال گردآوری شده، از کهن‌‌ترین فرهنگ‌نامه‌های شناخته شده محسوب می‌‌شود و به‌عنوان شاهد برای مداخل مختلف آن از ابیات و متونی استفاده شده که از دیدگاه تاریخ ادبیات بسیار ارزشمندند. تاریخ نگارش فرهنگ قرن هشتم یا اندکی زودتر از آن به‌نظر می‌‌رسد. نحوه ترتیب مطالب، الفبایی است و علاوه بر آن کتاب از نظر ضبط بعضی اصطلاحات عامیانه منحصر به‌فرد محسوب می‌‌شود.

 

فرهنگ مصادر ‌اللغه عربی به‌فارسی ‌بخش ثلاثی مزید فیه: نسخه محفوظ در کتابخانه آستان قدس رضوی

ابوجعفر احمد بن علی بیهقی

تصحیح:  عزیزالله جوینی

شماره انتشارات: 2401                                

تعداد صفحه و جلد: 710 ص.                       

این فرهنگ شامل بخش ثلاثی مزید فیه و رباعی مجرد است که از نسخه‌ای متعلق به‌کتابخانه آستان قدس رضوی تصحیح شده و توسط نادر شاه افشار در سال 1145 وقف این کتابخانه شده است. روش ارائه مداخل و لغات به‌گونه‌ای است که ابتدا مصدر ذکر شده و پس از آن معانی مرتبط با استناد به‌آیات، احادیث و کلام بزرگان نقل گردیده است. تقسیم‌بندی بخش‌های مختلف فرهنگ براساس باب‌های مزید فیه صورت گرفته است و 22 باب در آن به‌چشم می‌خورد.

 

المعجم المجمعی

تألیف: عبدالحسین محمدعلی بقال

شماره انتشارات: 2196، 2/2196، 3/2196، 4/2196، 5/2196، 6/2196

تعداد صفحه و جلد: 8 ج. در چهار مجلد       

نویسنده پیش از این، دو کتاب مهم از فقه شیعه، "معالم الدین و ملاذ المجتهدین" حسن بن زیدالدین شامی و "شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام" را تصحیح و منتشر کرده است. نویسنده با تسلطی که بر زبان عربی و پیچیدگی‌های آن دارد، واژه‌نامه‌ای عربی به‌عربی در هشت جلد (4 مجلد) به‌رشته تحریر درآورده است که برای خواندن متون فقهی و کلا" علوم اسلامی، فرهنگ بسیار مناسبی برای خوانندگان این آثار به‌شمار می­رود.

 

فرهنگ لغات و اصطلاحات چهارزبانه روانپزشکی «آنسیکلوپدی روانپزشکی»

غلامرضا بهرامی، عزالدین معنوی

شماره انتشارات: 2085

تعداد صفحه و جلد:  386 ص.              

فرهنگ لغات در یک رشته خاص یا یک فرهنگ تخصصی معمولاً علاوه بر معانی، تعریف علمی واژه را به‌دست می‌دهد که برای محقیقین می‌تواند مفید باشد. فرهنگ تخصصی لغات و اصطلاحات روانپزشکی در چهار زبان فارسی، آلمانی، فرانسه و انگلیسی تنظیم شده است. ویرایش قبلی کتاب که در سال ١٣٤٥ منتشرشده، سه زبانه بوده و در این ویرایش معادل واژه‌ها به‌زبان آلمانی نیز داده شده است.

 

A dictionary of American literatune

compiled & edited by Abbas Kasrayan and Maryam Beyad

شماره انتشارات: 2419

تعداد صفحه و جلد: ١٣١ ص.                    

گردآورندگان کتاب سعی نموده‌اند به‌صورت خلاصه به‌معرفی ادبیات امریکایی بپردازند که برای دانشجویان رشته زبان انگلیسی می‌تواند ثمربخش واقع شود.

 

لغت‌نامه

علی اکبر دهخدا

زیر نظر: محمد معین، جعفر شهیدی

تعداد صفحه و جلد: 15 ج.                          

استاد علامه علی‌اکبر دهخدا پس از سال‌ها تحقیق و تفحص در روزنامه‌نگاری و نوشتن کتب و مقالات در گیر و دار جنگ جهانی اول مجبور به‌اقامت در نقاط دور از دسترس چهار محال و بختیاری گردید. تاریخ آغاز تحریر لغت‌نامه به‌این دوران باز می‌گردد. شیوه کار علامه دهخدا، تصویب هزینه‌های چاپی و بودجه لغت‌نامه توسط مجلس، همکاران دهخدا و بسیاری مطالب از این دست، در مقدمه دهخدا گردآوری شده که خواندنی و با اهمیت است. لغت‌نامه کاملترین فرهنگ دائره‌المعارفی فارسی است. اسامی بزرگان و مشاهیر، اعلام جغرافیایی و نام‌های قبایل و خاندان‌ها در کنار لغات، از این مجموعه دائره‌المعارفی بزرگ فراهم کرده است. در برابر هر لغت علاوه بر تلفظ، معنی، مترادفات و مشابهات، شواهد ادبی فراوان از متون مختلف فارسی گردآوری و ارائه شده تا خواننده متن فارسی، بیشترین بهره را از این کتاب ارجمند ببرد. ویرایش اول این مجموعه  به‌ترتیب حروف الفبا و به‌صورت جزوه‌های کم‌حجم همان زمان که آماده می‌شد، به‌دست چاپ سپرده  و منتشر می‌شد. این ویرایش طی سال‌های 1325تا 1345 در نزدیک به‌200 جزوه  (مجلد) منتشر شد.

انتشارات دانشگاه تهران، افزون بر چاپ آثار دانشگاهی و متون پارسی، این افتخار را دارد که ناشر لغت‌نامه بزرگ دهخدا باشد.

چاپ لغت‌نامه در چندین مرحله انجام پذیرفت، نخست در قطع رحلی بزرگ با حروفچینی دستی، پس آنگاه با حروف‌نگاری رایانه‌ای، لغت‌نامه دهخدا شانزده مجلد است که در پیشگفتار لوح فشرده لغت‌نامه و زندگی‌نامه مشاوران علی‌اکبر دهخدا بدان پرداخته شده است.